Gli Edui boicottano Cesare
Autore: Cesare
Opera: B.G. 1. 16
Difficoltà: Media
Livello: Triennio
Introduzione
Cesare chiede insistentemente ili frumento agli Edui, ma questi di giorno in giorno rimandano, mettendolo in difficoltà
Testo latino
Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora –quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est–non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat. Eo autem frumento, quod flumine Arari navibus subvexerat, propterea minus uti poterat quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Headui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare, quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat quod, cum neque emi neque ex agris sumi posset, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit. Multo etiam gravius, quod sit destitutus, queritur.
Cesare, B.G. 1. 16
Il brano diviso in periodi
Prima di tradurre facciamo l’analisi del periodo e dividiamo il brano in proposizioni
- Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum flagitare = principale con infinito storico
- quod essent publice polliciti. = relativa
- Nam propter frigora non modo frumenta in agris matura non erant, = principale
- –quod Gallia sub septentrionibus (ut ante dictum est = incidentale) posita est– = causale
- sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat. = coordinata avversativa alla principale
- Eo autem frumento propterea minus uti poterat = principale
- quod flumine Arari navibus subvexerat, = relativa
- quod iter ab Arari Helvetii averterant, = causale
- a quibus discedere nolebat. = relativa
- Diem ex die ducere Headui: = principale con infinito storico
- dicere = principale con infinito storico
- conferri, comportari, adesse = oggettive con il soggetto “frumentum” sottinteso.
- Ubi intellexit = temporale
- se diutius duci et diem instare, = oggettive
- quo die oporteret = relativa con attrazione inversa (quo die = diem quo)
- frumentum militibus metiri, = soggettiva
- convocatis eorum principibus, = ablativo assoluto
- quorum magnam copiam in castris habebat, = relativa
- in his Diviciaco et Lisco = ancora ablativo assoluto con convocatis sottinteso
- qui summo magistratui praeerat, = relativa
- quem vergobretum (= predicativo dell’oggetto) appellant Haedui, = relativa
- qui creatur annuus et vitae = relativa
- necisque in suos habet potestatem, = relative coordinate
- graviter eos accusat = principale
- quod ab iis non sublevetur, = dichiarativa causale
- cum neque emi neque ex agris sumi posset, = cum narrativo con valore causale
- tam necessario tempore, tam propinquis hostibus, = ablativi assoluti con valore causale
- praesertim cum magna ex parte eorum (precibus adductus = proposizione espressa con participio congiunto al soggetto) bellum susceperit. = cum narrativo con valore causale
- Multo etiam gravius queritur, = principale
- quod sit destitutus. = dichiarativa causale
Traduzione
Cesare intanto chiedeva insistentemente ogni giorno agli Edui il frumento che avevano promesso pubblicamente. Infatti per i freddi – poiché la Gallia, come è stato detto prima, è posta a settentrione – non solo il grano non era maturo nei campi, ma non c’era abbondanza sufficientemente grande neppure di foraggio. Non riusciva poi a servirsi di quel frumento che aveva fatto trasportare con le navi sul fiume Arar, per il fatto che gli Elvezi, dai quali non voleva distanziarsi, si erano allontanati (lett.: avevano allontanato il cammino) dall’Arar. Gli Edui rimandavano da un giorno all’altro (lett.: tiravano giorno da giorno): dicevano che veniva raccolto, che era trasportato, che era (già) lì. Quando (Cesare) capì che veniva tirato troppo in lungo e che era imminente il giorno in cui (lett.: nel qual giorno) bisognava distribuire il frumento ai soldati, convocati i loro (= degli Edui) capi, dei quali aveva un gran numero nell’accampamento, tra questi Diviziaco e Lisco che era a capo della carica più alta, che gli Edui chiamano vergòbreto che ha la durata di un anno (lett.: che viene creata annua) ed ha potere di vita e di morte sui suoi (cittadini), li accusa gravemente del fatto che, non potendosi comprare né prendere dai campi (il frumento), in un momento tanto critico ed essendo i nemici tanto vicini, non era (lett.: è) aiutato da loro, specialmente perché aveva (lett.: ha) intrapreso la guerra spinto in gran parte dalle loro preghiere. Si lamenta anche molto più pesantemente di essere stato abbandonato.